Vier en vijf mei. De pijn van Piet en Petra.

Column 3, april 2010

Vier en vijf mei. De pijn van Piet en Petra.

Vier en vijf mei komen weer in zicht. Er moet dus weer nationaal herdacht worden. Ik ben opgegroeid aan de monding van de IJssel, in Kampen. Nooit heb ik feesten meegemaakt, zo uitbundig, zo blij en zo van iedereen, als de feesten na de bevrijding van Kampen op 17 april 1945. Dat is waar. Maar op de bevrijdingsdagen zelf, ervóór en erna, drong het besef door, dat meneer die, en die, en die, nooit zouden terugkeren. De pijn, die toen begon, zou nooit meer overgaan bij degenen die achterbleven. Bij het vieren van de bevrijding op 5 mei, gaat het meestal over landen. Duitsland en Japan, verslagen door Amerika, Canada, Rusland, Engeland. Het gaat vaak over aantallen: vliegtuigen, onderzeeers, bommen, tanks, verwoeste steden. Maar op 4 mei is er oog voor het persoonlijke leed, dat door de oorlog is aangericht. En dat nooit meer overging. Vanaf het begin van de 4-mei vieringen werd gezegd: "Dat nooit weer?". Maar vanaf 1945 zijn de oorlogen overal weer opgelaaid, in Latijns Amerika, in Europa, in Azie, in Afrika. De wereld is vanaf 1945 nooit meer zonder oorlog geweest. En ook Nederland was en is daarbij betrokken. De oorlogen bleven. Met de doden en voor het leven verminkten. Met het verdriet dat naaste vrienden en familie hun leven lang meedragen. De "bevrijding" van Irak heeft 5000 Amerikaanse soldaten en 100.000 burgers het leven gekost. Op dit moment wonen nog een paar honderd duizend Irakese vluchtelingen in Syrie. Hun situatie is benard, maar toch willen ze niet terug naar hun land, waar de mensen hun leven niet zeker zijn. In Irak werden op 7 maart van dit jaar eindelijk verkiezingen gehouden. Maar de onveiligheid is sindsdien weer schrikbarend toegenomen. Nederland gaf tenminste politieke steun aan die oorlog. En Nederland stuurt sinds kort Irakese vluchtelingen, die hier al jaren wonen, toch weer terug naar dat onveilige land. Oorlog was altijd een verschrikking. Altijd heeft men gezocht naar mogelijkheden om die te voorkómen. Op 10 en 11 april werd in Kampen weer de manifestatie "Weg van Kunst?" gehouden. In de oude binnenstad toonden kunstenaars in oude panden allerlei vormen van kunst: schilderijen, tekeningen, glaskunst, sculpturen, installaties. Met zijn vriend exposeerde mijn jongste broer in de Schepenzaal in het Oude Raadhuis. Een beroemde zaal, met een beroemde zandstenen Schouw uit 1545. Op de lijst van de schouw staat een Romeinse spreuk. "Door het zwaard van de gerechtigheid houdt het geweld van de oorlog op". Helaas, met het vele onrecht in de wereld, lijkt dat middel om oorlogen te voorkómen niet erg effectief. In het Oude Testament staat het verhaal van de kampvechter Goliath. (1 Samuel 17) In 2 Samuel 2: 14 gaat het over de strijd van David met Saul of met diens zoon Isboseth. Dat is dus een oorlog tussen volksgenoten, een burgeroorlog. De generaals van de tegenover elkaar staande legers, Abner en Joab willen die strijd voorkómen door het inzetten van kampvechters. Van elke partij een dozijn. Maar veldslagen werden evenmin door het inzetten van kampvechters voorkómen. Tijdens "Weg van Kunst" was ook de oude synagoge aan de IJsselkade open. Na de oorlog werd het gebouw o.a. gebruikt als pakhuis. Maar gelukkig is de synagoge later gerestaureerd en heeft hij een publieke functie gekregen. Er werd een tentoonstelling gehouden, "Kampen 65 jaar bevrijd". Foto´s, krantenberichten uit de bezettingstijd, vergroot weergegeven op de wanden. Affiches van oproepen en bekendmakingen van de OrtsKommandant. De benauwenis was direct weer voelbaar. Er was een videopresentatie, met interviews met oude mensen, die de oorlog hadden meegemaakt. Ik zag en hoorde het verhaal van de moeder van een vriendje, wiens vader in het verzet is omgekomen. In die jaren had ze altijd rode ogen, herinner ik mij. Vorige week nam ik afscheid van een Bosnisch echtpaar. Ze keerden terug naar hun geboorteland. Het was omstreeks 1993/1994 dat in onze gemeente een groep vluchtelingen uit Bosnie kwam te wonen. Ik herinner me een Bosnie-avond in de Gasthorn in Zuidhorn, met culturele presentaties. Maar in een wat afgeschermde hoek werden videobeelden vertoond van de oorlog waarvoor ze gevlucht waren. Vreselijke beelden. Het echtpaar keert nu terug. Hun huis, waarin jarenlang Serviers hadden gewoond, was weer beschikbaar. Maar hun kinderen en kleinkinderen wonen en blijven hier. Zij zijn hier geheel thuis. De oorlog heeft ervoor gezorgd dat hun (groot-) ouders noch in Nederland, noch in Bosnie zich ooit nog echt thuis zullen voelen. Oorlogen na 1945, waarbij Nederlandse militairen betrokken waren, zoals Indonesie, Korea, Libanon, Irak, Afghanistan: hebben die oorlogen ooit een oplossing gebracht? Kunnen die oorlogen ooit een oplossing brengen? Een gigantische militaire operatie van 66, 65 jaar geleden bracht hier de bevrijding. De beelden daarvan zijn onuitwisbaar. Maar projecteren we het succes en de idealen van die operatie in ons land, niet teveel op de doelen van oorlogen nadien? Oorlogen die in bijna alle opzichten totaal verschillen van de opmars van de geallieerden in 44/45? Met veel slachtoffers, levenslang verdriet en vreselijke beelden, die elke nacht terugkeren?

Tsjalling Buwalda