Het Authentieke Zuidhornse Centrum (AZC)

23-05-2016 22:37:36 | Door Trof, Kasper

Column 4 – 2016 Tsjalling Buwalda

Heeft U zich ooit afgevraagd wat het centrum van de Gemeente Zuidhorn is? Waar dat ligt? We leven thans wellicht in de laatste jaren van het bestaan van onze gemeente.  Dan wordt het thans wellicht tijd om dat geheim te onthullen.

Drie assen bepalen de ruimtelijke ordening van onze gemeente. U kent ze ongetwijfeld. In de eerste plaats is dat de eeuwenoude wegverbinding van de stad Groningen met Leeuwarden Franeker en de zeehaven Harlingen. De Gast was een onderdeel van deze belangrijke verbinding. De verbinding tussen Noord-Duitsland en Engeland over het spoor wordt vanaf 1866 gevormd door de tweede as: de spoorlijn Groningen-Leeuwarden. De scheepvaartverbinding tussen de zeehavens Delfzijl en Amsterdam/ IJmuiden – en daarmee tussen de belangrijkste havens van Noord- en West-Europa – is de derde as, die sinds 1932 wordt gevormd door het Van Starkenborghkanaal.

Onder de indruk van zoveel internationale allure, gaan we een stapje verder. Waar kruisen deze drie assen elkaar? We laten u niet langer in onzekerheid. De drie kruispunten zijn: de spoorbrug, de brug Noordhorn – Zuidhorn en de spoorwegovergang op de Gast, geflankeerd door het Centraal Station Zuidhorn. Het zijn de drie poorten naar de nabije en verre buitenwereld van Zuidhorn. Zo zien we een driehoek in het grauwe, grijze Groninger landschap opdoemen, waarvan de importantie langzaam tot ons begint door te dringen. Zowel door de bijzondere zijden van deze driehoek. Als door de bijzondere hoekpunten van deze driehoek.

Dit bijzondere karakter komt binnen de driehoek duidelijk tot uitdrukking. Afgezien van twee zijden, De Gast en de Van Starkenborghkanaal Zuidzijde, lopen er drie straten doorheen: de Westergast, de Geert Waldastraat en de Bongerd. We nemen even de tijd voor een bezoekje. Daarna bent U wellicht te zeer onder de indruk, om nog een woord te kunnen uitbrengen. Daarom neem ik dat maar even van u over en noem ik twee bijzondere aspecten. Eerst de bebouwde omgeving. In de driehoek bevinden zich bijvoorbeeld: drie (!) kerken, een school, een jeugdcentrum, een authentieke boerderij, de lokale zonne-energie-centrale (de Zevenster), tennisbanen, een sportzaal en een villa in onvervalste neoclassicistische bouwstijl. Het tweede aspect heeft u als belangstellende bezoeker bijna niet kunnen waarnemen. Dat is, dat binnen deze driehoek het aantal (ex)politici – de echte, die van de lokale politiek, dus wethouders en gemeenteraadsleden – dat hier woont en gewoond heeft, buitenproportioneel hoog is. Voor het tellen ervan hebben we de vingers van tenminste twee handen nodig!

Deze spirituele concentratie van kerk(en), school en politiek, kan dat wel goed gaan?

Op de gevel van de villa lezen we de spreuk:“Veritas incognita, ergo dubito”. (de waarheid is onbekend, daarom twijfel ik). Deze spreuk typeert mijn inziens de levenshouding van de bewoners van de driehoek: Het besef, dat de eigen overtuiging betrekkelijk is en dat de ander altijd serieuze aandacht verdient. Dat besef vormt de basis voor een gezonde samenleving zoals u weet. Weliswaar met één uitzondering die de regel bevestigt. Dat is de zondag, de rustdag. Op die dag vullen de kerkgangers de straten en pleinen van de driehoek totaal, van ’s morgens vroeg tot ’s middags laat. En koesteren dan – laten we zeggen – een vrij absolute neiging om andere wandelaars beleefd doch dringend over het hoofd te zien.

Maar waarom is dan het nieuwe gemeentehuis, na de herindeling van 1990, niet in deze driehoek verrezen? Dat heeft verschillende oorzaken. U weet dat midden in de tweede wereldoorlog de Vrijmaking – een scheuring binnen de Gereformeerde Kerken – plaats vond. Het aantal mensen dat de vrijheid verkoos boven het “juk van de Synode der Gereformeerde Kerken” was groter dan het aantal achterblijvers. Vandaar dat die achterblijvers een nieuw onderkomen moesten zoeken. En dat vonden ze aan De Gast, het kerkgebouw van de huidige PKN-kerk. Maar de oude Gereformeerde kerk op de hoek bij de brug, nog stammend uit de tijd van de Afscheiding van 1834, bleek langzamerhand zo door de tand des tijds aangevreten, dat renovatie niet meer mogelijk was. Nog juist bijtijds bouwden de Vrijgemaakten (GKV) een spiksplinternieuwe kerk aan de Westergast, De Rank. Maar toen was de driehoek dan ook vol.

De gemeente Zuidhorn wilde toen het nieuwe gemeentehuis in elk geval zo dicht mogelijk bij de driehoek bouwen. En nam daarom genoegen met de plaats van een oude boerenschuur met een enorm dak. En voortaan nemen de bestuurders van onze gemeente dus de plaats in van de zwaluwen en uilen, die voorheen onder de nok van de helaas gesloopte schuur hun nest bouwden.

Let wel: het gemeentehuis is de plaats waar de ambtenaren en Burgemeester en Wethouders de scepter zwaaien. Want het centrum van de politiek, van de geheime achterkamertjes en de transparante publieke bijeenkomsten, ja dat ligt natuurlijk in de driehoek, aan De Gast. U begrijpt, dat we het hebben over het Zalencentrum Balk, het eigenlijke sociaal-, cultureel- en politiek centrum van de gemeente Zuidhorn.

Misschien aarzelt u nu toch een beetje – geheel in de geest van de geciteerde spreuk. U vraagt zich misschien af, of deze indrukwekkende staat van dienst van de centrale driehoek slechts van historische betekenis is. Dat zou een merkwaardig misverstand zijn. Misschien mag ik u even attenderen op de drie hoekpunten. Deze drie poorten naar buiten - en van de wereld naar binnen - worden thans vernieuwd, met behulp van de modernste technieken. Bij de spoorwegovergang staat al een jaar het moderne materieel gereed. De bouw van een nieuwe tafelbrug over Het Kanaal is een toonbeeld van technisch en verkeers-organisatorisch vernuft. De bruggenhoofden worden boven water gebouwd en zullen dus later afgezonken moeten worden. Hoe doen ze dat? Terwijl het verkeer van voetgangers en fietsers vrijwel ononderbroken mogelijk blijft? Tot vreugde van de inwoners die gaandeweg uit hun driehoekje kropen en ontdekten dat het zelfs op werkdagen mogelijk blijkt langs De Gast te lopen, en te genieten van de uitbottende eiken en van de vogels die deze majestueuze bomen bevolken. Nu het autogeweld in de grond is geboord (tunnel). En dan de spoorbrug. Een groots technisch project. De uiteindelijke invoeging van de spoorbrug wordt een gigantische en spectaculaire operatie. Reeds nu worden onderhandelingen gevoerd met de wereldmedia voor de rechten van reportage en rechtstreeks uitzending. Het schijnt om miljoenen te gaan waarop de andere drie westerkwartiergemeenten nu al azen.

Er is één domper. De school werd gesloten vorig jaar. De centrale driehoek moest de dagelijkse levendige en vrolijke bijdrage aan de sfeer door de bloem der natie, ontberen. Maar…., dat is maar tijdelijk. We krijgen in onze gemeente binnenkort een AZC. En waar komt het bestuurlijk centrum van dit AZC? In de door de jeugd verlaten school. Daardoor krijgt de centrale driehoek dus een nieuwe impuls van internationale allure.

Naar verluid hebben enkele inwoners zich onlangs tot gemeenteraadsleden en B&W gewend om over de komst van de nieuwe inwoners te spreken. Naar de inhoud van deze gesprekken kunnen we slechts gissen. Wel is duidelijk, dat de vraag naar en de prijs van de woningen binnen de centrale driehoek langzamerhand tot buitensporige hoogte zijn gestegen . En daarmee ook de OZB. Wellicht willen deze inwoners de gemeente bewegen om enige coulance te betrachten bij de vaststelling van de hoogte van de OZB. Maar het lijkt evenmin uitgesloten, dat deze inwoners het gemeentebestuur hebben willen polsen voor een bescheiden subsidie voor de festiviteiten, die zij ter verwelkoming van onze nieuwe medeburgers willen organiseren.

Zuidhorn, 21 mei 2016