De Toegift

09-08-2017 21:44:04 | Door van der Hoek, Klaas-Wybo

De Toegift

Klaas-Wybo van der Hoek, fractievoorzitter van GroenLinks in de gemeenteraad van Zuidhorn: “Goed is het vast te stellen dat we de inwoners, de kiezers meer leveren dan in het Bestuursakkoord beloofd is. We leveren zelfs een toegift.” Hij zei dit in de Algemene beschouwingen. Hierbij de gehele tekst. 

Miljenair

“Miljenair”: dat lied zong Gert Sennema bij de herdenkingsdienst voor onze burgervader Bert Swart. Het tekende onder meer de positieve kijk en levenshouding van onze helaas overleden burgervader. Het is erg onwezenlijk om nu onze algemene beschouwingen te houden. Maar laten we ons vasthouden aan die positieve houding en toch zo goed mogelijk ons werk doen.

Kijkend naar de voorliggende stukken die we moeten behandelen, lijkt het erop dat je kunt zeggen dat de gemeente als lokale overheid een soort “miljenair” is: het jaarrekeningsresultaat is fors positief en komt uit op € 3,2 miljoen; de Algemene Bedrijfs Reserve (ABR) komt uit op € 5,2 miljoen; via de ABR Surplus wordt in de jaren 2015 tot en met 2018 nog eens € 2,5 miljoen extra ingezet; de eerste financiële rapportage over 2017 is € 420.400,= negatief en in 2018 € 99.500,=, maar de doorwerking in 2017 is € 179.300,= positief. En dit zijn ook weer allemaal extra investeringen in de samenleving. De conclusie: het gaat goed met de gemeente Zuidhorn, heel erg goed.

Verschuiving en verarming

Maar gaat het ook goed met de inwoners? Als we kijken naar hun economische en financiële positie, moeten we die vraag helaas met een duidelijk nee beantwoorden. Het beleid van het kabinet Rutte van VVD en PvdA heeft het land als overheid er wellicht voor een belangrijk deel bovenop geholpen, maar de inwoners niet. We zien een ongekend export-succes en record hoge kasreserves voor de exporterende grote bedrijven. Gelukkig neemt de werkloosheid af. Het aantal mensen in de bijstand neemt in onze gemeente nog niet af, maar waarschijnlijk gebeurt dat nog. Tegelijkertijd zijn er stokkende inkomens, groeiende inkomensongelijkheid, smeltende pensioenen, stijgende zorgkosten, oplopende studieschulden, stijgende woonlasten, grote private schulden en huizen onder water, een arbeidsmarkt die jongeren slecht toegang geeft en toenemende milieudruk. De mensen lijden nog steeds onder de gevolgen van de crisis: er zijn heel veel onzekere flexibele arbeidscontracten en de lonen zijn ver achtergebleven. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) brengt in het rapport “De val van de middenklasse?” duidelijk naar voren dat de middeninkomens sterk onder druk staan. De meeste groepen daarbinnen weten zich redelijk te handhaven, maar moeten harder werken, minstens twee inkomens hebben, meer zorgtaken vervullen en meer onzekerheid voor lief nemen. Het advies van de WRR: de overheid moet meer zekerheid bieden. Daarnaast hebben chronisch zieken, langdurig werklozen, mensen met een beperking, met psychische problemen, statushouders het erg lastig. Het recente rapport over zzp’ers stemt niet vrolijk: veel verborgen werkloosheid, soms grote inkomensdalingen en in 80% van de gevallen geen AOV en pensioen.

Achterblijvende lonen

Onthutsend zijn de ontwikkelingen van de Nederlandse arbeidsquote –dat is dat deel van de toegevoegde waarde dat als salaris wordt betaald- en de loonontwikkelingen. De International Labor Organisation (ILO) rapporteert dat de loonontwikkeling in de private sector al vanaf begin jaren negentig achterblijft bij de arbeidsproductiviteitsstijging. Het jaar 2004 is het laatste jaar waarin de productiviteitsstijging door de vakbeweging vertaald is in loonstijgingen. Sindsdien –dus nu meer dan 12 jaar lang- bleef de loonstijging jaarlijks zo’n vier tot zes procent achter bij de productiviteitsstijging. Het deel van de toevoegde waarde in de productie dat naar werknemers gaat is sinds de jaren zeventig met eenzevende deel  gedaald. Niet alleen de juffen en meesters worden onderbetaald, ook vele andere middengroepen. Waar vind je het zeldzame land waarin de vakbonden jarenlang te lage looneisen stellen? En waar vind je het zeldzame land waarin de president van de centrale bank de werkgevers, werknemers en vakbeweging oproept om tot hogere lonen te komen? Dat land heet Nederland.

Laat duidelijk zijn: het gaat hier niet om natuurverschijnselen, maar om politieke ideologie, politieke besluiten en politiek bepaald beleid.

In de neo-liberale hoofdstroom van deze tijd staat het individuele geluk voorop. Succes is het resultaat de juiste keuzen van het ego. Het vooronderstelt grote intelligentie en assertiviteit. Falen is in dit neo-liberale mens- en maatschappijbeeld de eigen schuld van dat individu. Wij stellen hier politiek van hoop tegenover. De hoop van eerlijk delen en een maatschappij als samenleving. Het wat harmonieuzere Rijnland-model van samen doen tegenover dat wat hardere Angelsaksisch model.

De gevolgen zijn eenvoudig samengevat: werknemers en hun huishoudens worden armer. Het loont minder de moeite om te innoveren in technologie en diensten. Aandeelhouden loont veel beter dan hard werken in loondienst of ondernemen. Een samenleving met die kernstructuur en cultuur stevent af op grote sociale en politieke problemen en spanningen.

Lokaal antwoord

Wat moet op gemeentelijk niveau het antwoord zijn? Beheersing van de lasten voor de inwoners en de kwaliteit van de voorzieningen op hoog plan brengen en houden. Op de landelijke ontwikkelingen hebben we een beetje invloed. De gemeente kan in het verband van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) aandringen op steviger loonstijgingen van ambtenaren. De gemeente kan voor de nieuwe gemeente kiezen voor een kwalitatief rijker functiebouwwerk en betere beloningen en dus ambtenaren die beter beloond worden en zich laten stimuleren voor verdere professionalisering.

We staan in dit verband kritisch tegenover de verandering in de systematiek van het omgaan met de loon- en prijscompensatie. Zuidhorn nam ze tot op heden aan beide kanten op: te verwachten lasten en baten. In de nieuwe gemeente wordt dat niet meer gedaan onder het motto: het maakt toch niet veel uit en we komen daarom ongeveer neutraal uit. Wij verwachten dat er een terechte loongolf komt en dat de compensatie van het Rijk die niet geheel zal bijhouden. Dan gaan we uit het lood. Dan is de het Zuidhorner model beter zelf in de hand te houden dan het Westerkwartier-model. Waarom is dus niet gekozen voor het Zuidhorner model?

Naar de opvatting van GroenLinks moeten we in Zuidhorn een sociaal beleid voeren. De lasten moeten zo laag mogelijk blijven voor onze inwoners. Het is van groot belang dat Zuidhorn voor het tweede jaar op rij een stijging van de onroerend zaak belasting (OZB) krijgt van 0%. De woonlasten liggen toch nog iets boven het landelijk gemiddelde (101,5 %). En we moeten zorgen dat de mensen die minder bedeeld zijn, een plek krijgen en houden. We moeten zorgen dat we blijven investeren in duurzaamheid, voorzieningen, sport, onderwijs, lokale economie, innovatie vooral voor ons midden- en klein bedrijf (mkk) en infrastructuur.

We zijn dan ook best “wies” met het Jaarverslag en Jaarrekening 2016, de Eerste Financiële Rapportage 2017, de Nota Reserves en Voorzieningen en de Voorjaarsnota 2017. We zijn niet zo blij met de verhoging van de ABR-grens van € 2,75 miljoen naar € 3,4 miljoen: overbodig bij die vele miljoenen spaarpotten die we hebben. Miljenair dus.

En waar vind je een gemeente buiten een stad als Groningen met zulke grote investeringen in de treinverbinding, bruggen, rondweg, nieuwe wijk, transferium? Waar vind je een gemeente die het verbinden van het Bestuursakkoord zo letterlijk neemt dat ze in een maand twee grote bruggen in hijst? Jammer dat de spoorbrug niet verdubbeld is: een gemiste kans. De eerste nieuwe lag er vorig jaar al en binnenkort ligt er de vierde. Heel blij zijn we met de extra beleidsintensiveringen en investeringen. We verwachten die zeker terug in de begroting voor 2018. We blijven als GroenLinks ook kritisch. Zo kunnen we niet alle afwegingen en keuzen volgen. Zijn bepaalde keuzen het gevolg van nieuwe ontwikkelingen of niet? Wij vragen de inzichten die tot de voorstellen in de Voorjaarnota geleid hebben, aan de raad overzichtelijk beschikbaar te stellen. We dienen daarvoor een motie in. Naast de infrastructurele werken is de inhoud, de zachte kant minstens zo belangrijk. Voor een belangrijk deel zit dat in bestaand beleid. Waarom blijft de gemeente achterlopen met de vestiging van statushouders (meer dan 20%)? Wat doet de gemeente met het extra geld van het Rijk voor de bestrijding van de armoede onder kinderen (€ 61.000,=)? Op het punt van het bereiken van de jeugd met sport maken wij ons zorgen en mag de aandacht nog wat sterker gericht worden. Vandaar onze motie. Gelukkig lijkt de energietransitie in Nederland nu eindelijk een beetje vaart te krijgen. Wat GroenLinks betreft kunnen op grond van de nieuwe ontwikkelingen de eisen aan nieuwe woningen beter worden. Vandaar onze motie.

Wij dringen bovendien aan op een versnelling van de woningbouw. De tijd vraagt er om. Er is een tekort aan nieuwe woningen. Maak vaart met woningbouw. Daar profiteren - mits goed gedaan - alle inwoners van. Op de website van de Oostergast is nu onder de wervende kop “Bijzonder wonen bereikbaar” te lezen dat je geen huis en geen kavel kunt krijgen. Want alles is uitverkocht. De kleine plukjes die ter beschikking komen, zijn elke keer binnen één dag weg. Dat moeten we niet willen. Ofwel we intensiveren de (duurzame, gasloze) nieuwbouw, ofwel we veranderen de slogan in “Bijzonder wonen, maar onbereikbaar”. Dus bouw nu meer en sneller, ook in de dorpen, maak bijvoorbeeld echt vaart in Grijpskerk en andere dorpen. Startende gezinnen trekken nu weg: voorkom dat! Zijn die vijf tot tien woningen in Grijpskerk nu in aanbouw?

Toegift

Dan is er nog een belangrijke vraag: kan het college de extra maanden tot de herindeling verder? Wat GroenLinks betreft wel. Het college doet veel heel goed en blijft leergierig van fouten. Kan het Bestuursakkoord voor die extra maanden leidend zijn? Wat GroenLinks betreft wel. Goed is het vast te stellen dat we de inwoners, de kiezers meer leveren dan in het Bestuursakkoord beloofd is. We leveren zelfs een toegift.

Natuurlijk zou GroenLinks met meer zetels meer van haar programma waarmaken –het Bestuursakkoord is en blijft een compromis op veel punten-, maar we kunnen ons er nog steeds goed in herkennen. Wel stellen wij voor een toegift te geven aan de inwoners van onze dorpen. Daarvoor hebben wij met andere fracties een initiatiefvoorstel met de titel Toegift ontwikkeld. Dorpen krijgen de gelegenheid zich goed voor te bereiden op de nieuwe gemeente.

De gemeente lijkt in deze tijd van financiële voorspoed een klein beetje een miljenair. Vele inwoners zeker niet. GroenLinks wil eraan werken dat de voorspoed ook de inwoners bereikt. Laat de begroting daar straks een bijdrage aan leveren. Met de Toegift doen we er nog een extra schep op, waarmee de dorpen weerbaarder de herindeling in kunnen gaan.

Overigens is de GroenLinks-fractie nog op zoek naar een miljenair die het Station Visvliet wil helpen openen.

Klaas-Wybo van der Hoek, Alex Temmingh en Michiel Pellenbarg.