Zuma in tijd en ruimte

03-04-2018 22:47:44 | Door Trof, Kasper

Column 1 – 2018 Tsjalling Buwalda

Naar aanleiding van het terugtreden van Jacob Zuma als president van Zuid-Afrika, op 15 februari.

De afstand van Nederland naar Zuid-Afrika is hemelsbreed 9.000 km. De afstand van Kaapstad naar Beitbridge is over de weg 2000 km. Beitbridge is genoemd naar de brug over de Limpopo, de noordelijke grens tussen Zuid-Afrika en Zimbabwe. Een machtige rivier, twee maanden per jaar; een dorre vlakte tien maanden per jaar.  Althans vijftig jaar geleden. Op dit moment ondergaat Zuid-Afrika een ernstige droogteperiode.

Vijftig jaar geleden woonden we in de buurt van Beitbridge. In Vendaland, een Bantoestan onder het apartheidsregiem.  Onder het apartheidsregiem zorgde de perscensuur ervoor, dat je niet wist wat er eigenlijk in Zuid-Afrika gebeurde. Voor het echte Zuid-Afrikaanse nieuws waren we afhankelijk van de grote omweg via Nederland. Een telegram naar Nederland kostte, inclusief de moeizame tocht naar het dichtstbijzijnde postkantoortje een dag. Enorme afstanden, zowel in ruimte als in tijd.

De gezagsstructuur in een Afrikaanse stam was in het algemeen democratisch. De macht van het stamhoofd berustte op de stamraad. Maar zeker in de Britse Afrikaanse koloniën in de 19-de en 20-ste eeuw, kregen sommige stamhoofden meer macht, dan ze traditioneel hadden. En dat kon een bron worden van machtsmisbruik. Onder het apartheidsregiem in Zuid-Afrika was dat gevaar ook aanwezig. Sommige traditionele hoofdmannen kregen meer macht toegewezen, dan ze eigenlijk volgens het gewoonterecht bezaten. Ook kregen ze een toelage.

Voor mijn werk maakte ik gebruik van een tolk, een oude wijze Venda. Ik herinner me een gesprek met hem over de apartheid. We zagen allebei dat de macht van de blanke minderheid ooit overgedragen zou worden aan de meerderheid en we hoopten allebei, dat die overgang naar een democratie met weinig geweld gepaard zou gaan. Mijn Venda-tolk was ook bang voor die overgang. Hij voorzag misbruik van macht en zelfverrijking. Bij traditionele machthebbers, die in die ongetwijfeld tumultueuze overgang hun kans zouden grijpen. En we spraken over de vraag, hoe het blanke regiem dat zou kunnen voorkómen. Dat alles is een halve eeuw geleden.

Vorig jaar, 2 april 2017, trad in het programma “Buitenhof” een opmerkelijke gast op: Antjie Krog, een gelauwerde Zuid-Afrikaanse dichteres. Sindsdien lees ik met des te meer interesse in haar boek: “A change of Tongue” uit 2003. Het is een verzameling teksten die ze als vurig anti-apartheidsactiviste schreef vóór en direct na de historische gebeurtenis dat Nelson Mandela president werd van Zuid-Afrika.

In de NRC van het afgelopen weekend (17/18 februari 2018), verscheen een artikel van haar over de vloek, die Jacob Zuma over Zuid-Afrika had gebracht. Een citaat:

In het Zuma-tijdperk …werden we allemáál geconfronteerd met een totaal corrupt staatshoofd die om het even wie een vrijbrief verschaft om te stelen. Mijn bronnen melden me dat in plattelandsdorpen het hoofd van een gemeente een groot deel van zijn salaris moet afstaan aan de Grote Man van de overkoepelende provincie, want die heeft hem aangesteld. Op die manier sijpelt de corruptie tot in het kleinste dorpje binnen. Het hele land is bezaaid met verhalen over aktetassen vol geld die onder tafel van eigenaar wisselen, met mislukte projecten, vervallen hospitalen, scholen als braakliggende weiden voor lanterfanters en andere hachelijke, mensonterende levensomstandigheden. En als iemand ‘corruptie’ roept, wordt er steevast verwezen naar de erfenis van apartheid.

Het vlijmscherpe en lezenswaardige artikel verscheen tegelijkertijd in een Nederlandse als in een Zuid-Afrikaanse krant.

Toen ik vorige week voor de radio het nieuws over het aftreden van Zuma hoorde, stuurde ik een mailtje naar Nederlandse vrienden, die nu in de omgeving van Beitbridge wonen:  “Zuma, gefeliciteerd!” Twee tellen later verscheen op mijn scherm: “In ieder geval een nieuwe frisse start, we zijn positief over de toekomst van Zuid Afrika. Zo’n mooi land met zoveel potentieel.”

Vrijheid heeft openheid gebracht. Voor plaatselijk- en wereldnieuws bestaan afstand en tijd niet meer. Dat is van enorme betekenis. Maar economisch en politiek zullen tijd en afstand altijd een belangrijke factor blijven. Jacob Zuma heeft in negen jaar heel veel verwoest, wat na de apartheid zo hoopvol werd opgebouwd door Nelson Mandela (1990-1999) en de minder charismatische Thabo Mbeki (1999 – 2008). De nieuwe president , Cyril Ramaphosa zal zeker negen jaar nodig hebben om de puinhopen van Zuma op te ruimen en een begin te maken met de opbouw van een nieuw Zuid-Afrika.

Dat prachtige land, met zijn enorme ruimte.

Zuidhorn, 23-2-2018