De Polen

02-08-2018 17:12:32 | Door Trof, Kasper

Column 2 – 2018 Tsjalling Buwalda

Naar aanleiding van een hittegolf en een symposium over de Noordpool

De Vereniging van Geografie Studenten in Utrecht hield dit voorjaar een symposium onder de pakkende titel: “De smeltende Arctics: slechts het topje van de ijsberg”. Als oud-lid van de vereniging woonde ik deze studiedag bij. Dat studenten in Utrecht mensen van het Arctisch Centrum van de universiteit van Groningen hadden uitgenodigd om de presentaties te houden stemde mijn altijd op identiteit beluste Friese hart uiteraard tot grote voldoening. Een bekende naam bij dat Arctisch centrum is die van Laurens Hacquebord, die een jaar of vijftien later dan ik in Utrecht Fysische geografie en Archeologie studeerde en die o.a. van 1994 – 2013 hoogleraar Arctische en Antarctische Studies was aan de RU in Groningen.

Spitsbergen is een eilandengroep in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan, zo’n beetje tussen 77o en 81o Noorder Breedte, dus minder dan 10 breedtegraden van de Noordpool verwijderd. Ny-Ålesund is een dorp op Spitsbergen, het noordelijkste dorp ter wereld. Dat dorp is een exclusieve internationale onderzoeksbasis. Daarin woont nu al twintig jaar, gedurende twee maanden per jaar, de Nederlandse poolbioloog Maarten Loonen. In die twintig jaar heeft hij het hele ecologische systeem in dit gebied zien veranderen. In het begin zag hij nooit een ijsbeer. Nu komen de ijsberen regelmatig om zijn huis zwerven, op zoek naar voedsel. Want door het smeltende zeeijs bestaat hun jachtterrein op zeehonden nauwelijks meer. Terwijl andere dieren en planten door de opwarming juist opdringen naar het Noorden, komen de ijsberen dus naar het Zuiden. Ze proberen te overleven door over te schakelen op kleinere dieren, als poolvossen en op (gigantische hoeveelheden) eieren o.a van brandganzen.

Op Spitsbergen zijn veel meertjes, zoals dat ook het geval is hoog in de Alpen op de grens van sneeuw en ijs. Satellietbeelden laten zien, dat in 2017 die meertjes 80 dagen langer ijsvrij waren dan in 1980. Dat heeft tot gevolg, dat er in die meertjes ineens allerlei organismen leven, die daar voorheen nooit waren.

Maarten Loonen toonde zich tijdens het symposium ernstig ongerust over de snelheid van de temperatuurstijging. In 2016 moesten 256 Noren hun huizen op Spitsbergen verlaten, wegens gigantische aardverschuivingen. Terreinen die sinds mensenheugenis bevroren waren, begonnen plotseling te glijden als gevolg van enorme regenval. Zijn onheilsboodschap dringt echter maar traag door. Dat zeker de Nederlanders zo laconiek reageren vindt hij onbegrijpelijk en zeer verontrustend.

Maar de Zuidpool dan? Antarctica is land, in tegenstelling tot de Noordpool, die bezig is de vijfde Oceaan op aarde te worden. Tot voor kort leek het, dat Antarctica tot nu toe nauwelijks last had van de klimaatverandering. In juni van dit jaar verscheen een artikel in het tijdschrift Nature, waaraan ook Michiel van den Broeke, hoogleraar Polaire Meteorologie aan de Utrechtse universiteit, meewerkte. “Op basis van satellietmetingen laten de onderzoekers zien dat op het westelijk deel van het Zuidpoolgebied het ijs wel degelijk smelt. Ook blijkt dat het smelten de laatste vijf jaar met meer vaart gebeurt dan daarvoor.” (NRC 16 juni 2018)

Wat deden we en wat doen we met al deze zeer verontrustende berichten?  Hier en daar een klimaatakkoordje sluiten of een convenantje tekenen, zie ik. Niet voor nu, maar voor straks. In dat “straks”, daar zijn we sterk in. Hoe verder weg, hoe groter de vermindering van de uitstoot van de broeikasgassen, althans, dat spreken we af. En na dat vergaderen en dat overleggen, moeten we nodig weer uitrusten van de vermoeienissen. Slapen, dan verbruik je weinig energie en dat moet toch? Misschien is het raadzaam om daarvoor naar de Zuidpool te reizen. Daar duurt de nacht 24 uur. En als we op 23 september even het vliegtuig naar de Noordpool nemen, kunnen we onze nachtrust verlengen tot een heel jaar. Dat vliegen is toch spotgoedkoop. En als er op de Noordpool helemaal geen ijs meer is, dan nemen we de boot toch gewoon? Het is niet voor niets, dat Schiphol en de Rotterdamse haven buiten het klimaatakkoord werden gehouden toch?

Beide liggen trouwens wel in Laag-Nederland. Maar het is tenslotte nog geen 2020.

Zuidhorn, 27 juni 2018